'مشق شب'؛ حکایت همچنان باقی است

حذف مشق شب از تکالیف دانش آموزان اول تا سوم ابتدایی و جایگزینی آن با فعالیت های مربوط به مهارت آموزی، هنوز در بسیاری از مدارس اجرایی نشده است؛ موضوعی که به دلیل کارکرد تکالیف درسی در تثبیت مطالب در فرایند یادگیری همچنان حامیان خاص خود را دارد.

کلمه مشق شب، ناخود آگاه فیلم مشق شب عباس کیارستمی را در ذهن تداعی می کند. این فیلم که محصول سال 1367 است، تحقیقی مصور درباره تکالیف شب دانش آموزان است. مرحوم کیارستمی در این فیلم در واقع نگاهی انتقادی و اعتراضی نسبت به نظام آموزش و پروش و لگدمال شدن حقوق زیست دانش آموزان دارد.
بخش عمده ی فیلم، اتاق گفت و گوی کیارستمی با دانش آموزان است .دانش آموزانی که از تکلیف مشق شب و نحوه انجام آن در خانه و همراهی یا عدم همراهی پدر و مادرهایشان می گویند و از این طریق اطلاعاتی نیز از وضعیت خانواده های خود به بیننده می دهند. فیلم در یک بستر کاملا واقعی ساخته شده است و کیارستمی فقط نقش هدایت کننده و درحقیقت تدوین گر را در فیلم برعهده دارد. دانش آموزان در برابر پرسش های کیارستمی در مورد حجم تکلیف شب، چگونگی انجام تکلیف شب و رضایت یا عدم رضایت خود از این نوع شیوه آموزش عکس العمل ها و پاسخ های متفاوتی دارند.
در فیلم؛ غالب دانش آموزان مضطرب، نگران، فاقد اعتماد به نفس، محروم از همراهی یا همکاری والدین، درگیر مشکلات بزرگترها، بی تاب و ناآرام نمایش داده شده است. به طوری که در سکانسی از فیلم یکی از دانش آموزان حتی به تنهایی نمی تواند در مقابل دوربین بایستد و به پرسش های کیارستمی پاسخ دهد و اضطراب شدید او باعث می شود کیارستمی از دوستش بخواهد تا به نزد او آمده تا آن دانش آموز قدرت و جرئت بیان کلمات را بیابد!
پس از گذشت ها سال ها از پخش این فیلم، و انجام پژوهش ها و مطالعات مخصوصا از بعد روان شناختی، نظام آموزش و پرورش به این نتیجه رسید که رونویسی و مشق شب تاثیر زیادی در یادگیری ندارد و برعکس به یک برنامه تنش زا بین بچه ها و والدین تبدیل شده است.
اگرچه رضوان حکیم زاده معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش در گفت و گویی با خبرنگار ایرنا گفته بود: پایه های اول تا سوم ابتدایی در مدارسی که ظرفیت کلاس های آنها 16 تا 25 نفر است، امسال مشق شب ندارند و این امر قبل از مهرماه به سراسر کشور ابلاغ می شود و فعالیت های مکمل و مبتنی بر مهارت جایگزین تکالیف درسی خواهد شد، اما با گذشت دو ماه از این خبر حذف مشق شب در پایه های اول، دوم و سوم ابتدایی نه تنها حذف نشده بلکه به یک مساله قابل تامل از ابعاد مختلف تبدیل شده است.
در بسیاری از مدارس شیوه تدریس به همان روال قبل صورت می گیرد و داستان مشق شب همچنان ادامه دارد.
عدم اجرایی این طرح در مدارس و عدم استقبال معلمان مدارس از آن سبب شد با دو نفر از آنها به گفت و گو بنشینیم.

** هنوز مشق شب حذف نشده است
انسیه جوزانی، معلم مدرسه دخترانه شیخ مرتضی انصاری در پاسخ به پرسش پژوهشگر ایرنا مبنی بر اینکه آیا طرح حذف مشق شب در مدارس عملیاتی شده است یا خیر، گفت: خیر. هنوز حذف نشده و از نظر معلمان تکلیف شب برای دانش آموزان بسیار مهم و مفید است و باعث می شود که دانش آموز مهارت های لازم را کسب کرده و فرایند یادگیری در آنها تثبیت شود.
اعظم معصومی معاون آموزشی مدرسه دخترانه شیخ مرتضی انصاری نیز در این خصوص گفت: حذف مشق شب برای دوره اول ابتدایی اجباری شده ولی تاکنون این امر اجرا نشده است و دانش آموزان همچنان تکالیف روخوانی و رونویسی را مانند گذشته دارند.

** مزایای و معایب وجود مشق شب برای دانش آموزان
جوزانی در خصوص مزایا و معایب وجود مشق شب برای دانش آموزان، گفت: مزایای تکلیف درس خیلی بیشتر از معایبش است. معلم در کلاس مطالبی را یاد می دهد و تکلیف باعث می شود که دانش آموزان در خانه تمرین کنند و تثبیت یادگیری از این طریق صورت بگیرد. معمولا تکلیف شب جزئی از یادگیری قلمداد می شود. اما دانش آموزان هم متفاوت هستند. برخی از دانش آموزان در کلاس یاد می گیرند و نیازی برای تکرار در خانه نمی بینند که از نظر این تعداد از دانش آموزان مشق شب خسته کننده به نظر می آید.
وی افزود: از دیگر مزایای مشق شب، ایجاد حس مسوولیت در بین دانش آموزان است. مشق شب باعث رشد شخصیت دانش آموز می شود و به عنوان پل ارتباطی بین خانه و مدرسه عمل می کند. والدین از طریق تکالیف متوجه می شوند معلم چه روزی، چه درسی به دانش آموز داده است و دانش آموز چه چیزی در مدرسه فرا گرفته است. در واقع مشق شب، نوعی تعامل بین خانه و مدرسه ایجاد می کند. از معایب مشق شب نیز رونویسی است در تکالیف معمولا جذابیتی وجود ندارد و از این رو برای دانش آموزان خسته کننده به نظر می آیند.
معصومی نیز در خصوص مزایا و معایب مشق شب گفت: دانش آموز باید تکلیفی داشته باشد تا درس ها مرور شود و مطالب نهادینه شود. مشق شب باعث می شود ماندگاری مطالب در ذهن دانش آموز بیشتر باشد. از طرفی چون مدارس ما تئوریکی هستند و ارائه دروس به دلیل کمبود امکانات به صورت عملی محقق نیست، حذف مشق شب به نظر می رسد رویکرد چندان مناسبی شناخته نشود.
در مورد سایر درس ها مانند رونویسی و روخوانی نیز مشق شب باید وجود داشته باشد. چون از طریق رونویسی شکل صحیح کلمات بیشتر در ذهن دانش اموزان می ماند. چه بسا افراد بسیاری هستند که فارغ التحصیل دانشگاه هستتند ولی همچنان ضعف املایی دارند.

** معایب حذف مشق شب
جوزانی در خصوص معایب حذف مشق شب گفت: در صورت حذف تکلیف شب، معلم باید مطالبی که در جلسه قبل آموزش داده در جلسه بعد هم تکرار کند. چون تثبیت یادگیری توسط تکلیف صورت نگرفته است. مثلا در مورد ریاضی، معلمان ناچارند یک یا دو هفته اول شروع سال تحصیلی را صرف تکرار مباحث ریاضی سال قبل کنند چون در تعطیلات تابستان دانش آموزان رها شده اند و کمتر پیش می آید دانش آموزی کتابی باز کند و مطالب آن را مرور کند. از طرفی این امر سبب می شود والدین از فرایند یادگیری دانش آموزان دور بمانند و از آنچه بین معلم و دانش اموز می گذرد بی اطلاع باشند.

** مزایای حذف مشق شب
معصومی در خصوص مزایای حذف مشق شب گفت: در صورتیکه مطلب توسط دانش آموز در کلاس خوب درک شده باشد و یاد گرفته شده باشد، حذف مشق باعث حذف استرس در وی می شود و از طرفی سبب می شود که دانش آموز با روحیه شاد تری در کلاس درس حضور یابد. اگر قرار باشد آزمونی گرفته نشود و برنامه امتحانی داده نشود و تنها به دانش آموزان گفته شود فقط هدف ما یادگیری است، در چنین شرایطی دانش آموزان هم مسلما با آرامش بیشتر در کلاس های درس حاضر خواهند شد.

** روش های اثربخش در بحث آموزش
معصومی در خصوص اینکه چه روش های دیگری می تواند غیر از مشق شب در فرایند یادگیری موثر باشد، گفت: بهتر است سیستم متکلم وحده بودن معلم را در کلاس های درس به سیستم مشارکتی معلم و دانش آموز تبدیل کنیم و از خود دانش آموزان بخواهیم در فرایند یادگیری دخالت کنند و نظر بدهند. از طرفی می توان به دانش آموزان تحقیق داد تا از طریق پژوهش با برخی مفاهیم و مطالب آشنا شوند.
جوزانی نیز در این خصوص گفت: بهتر است به جای رونویسی مطالب، از دانش آموزان بخواهیم تا فرایند تجزیه و تحلیل در متون درسی را پی بگیرند و یکسری کلماتی که مدنظر معلم است در بین چند درس پیدا کنند. اینگونه فعالیت ها در فرایند آموزشی می تواند اثربخش باشد.

منتشر شده در تاریخ ۱۳۹۷ چهارشنبه ۹ آبان
کدخبر:25088منبع:تاریخ انتشار:۱۳۹۷ نهم آبانلینک خبر: http://www.besharnews.ir/Pages/News-25088.aspx
(طراحی و تولید ، الفبای ایده برتر)